อวิชชา คือ ไม่รู้จักสาเหตุของความทุกข์

1. ไม่รู้จักการเกิดเป็นทุกข์
2. ไม่รู้จักเหตุให้เกิดทุำกข์
3. ไม่รู้จักความดับทุกข์ฺ
4. ไม่รู้จักทางพ้นทุกข์ ไม่รู้จักนิพพาน
5. ไม่รู้จักอดีต
6. ไม่รู้จักอนาคต
7. ไม่รู้จักทั้งอดีตและอนาคต
8. ไม่รู้จักปฏิจจสมุปบาท คือ ว่าอะไรเกิดแล้ว ต่อไปอะไรจะเกิด
   ขึ้นเพราะอารมณ์จิตติดในร่างกายจึงมีความอยาก ตัณหา
   อวิชชา จึงมีความทุกข์กาย ทุกข์ใจ
        ถ้าจะดับความทุกข์ก็ต้องดับสาเหตุที่่ทำให้เกิดทุกข์ คือ สร้างกำลังใจให้มีความฉลาด ด้วยทาน ศีล เมตตา อุเบกขา มีอารมณ์เฉย ไม่ติดใจในร่างกายเราร่างกาย
   ผู้อื่น ทรัพย์ สมบัติใด ๆ ในโลกมีอารมณ์เดียวคือ อารมณ์พระนิพพาน ไม่ปรารถนาโลกสวรรค์ พรหม ไม่สนใจร่างกายเพราะร่างกาย ตาย จิตเราจะเข้า เฝ้า
   พระผู้มีพระภาคเจ้า แดนทิพย์นิพพาน
        ผู้มี อวิชชา จิตจะหลงวนเวียนอยู่ใน 3 โลก นรก มนุษย์
   สวรรค์
        ผู้มี วิชชา จิตฉลาดก็หลุดพ้นจากทะเลทุกข์ เสวยสุขแดน
   ทิพย์อมตะนิพพาน

วิชชา 8 คือ ความรู้ความเข้าใจหนทางดับทุกข์

1. วิปัสสนาญาณ รู้แจ้งเห็นจริงของการเกิดเป็นทุกข์ ยอมรับ
   นับถือความเป็นจริง
2. มโนมยิทธิ รู้จักสร้างกำลังใจได้ตามความเป็นจริง รู้พิสูจน์
   นรก สวรรค์ นิพพาน
3. อิทธิวิธี สามารถสร้างฤทธิ์ได้ ไปนรก สวรรค์ พรหมโลกได้
4. ทิพโสตญาณ หูทิพย์สามารถฟังเสียงเทวดา พรหมได้
   ได้ยินเสียงไกล ๆ ได้
5. เจโตปริยญาณ รู้ใจตนเองและผู้อื่น
6. ปุฟเพนิวาสานุสสติญาณ รู้ระลึกชาติแต่ก่อนได้
7. ทิพจักขุญาณ จิตเป็นทิพย์สามารถรู้เทวดา พรหม รู้เห็น
   พระนิพพานได้ กำลังใจมีความมั่นคงในพระนิพพาน
8. อาสวักขยญาณ ทำกิเลสความชั่วของจิตให้หมดไป จิต
   สะอาดสดใสเป็นจิตของพระอริยบุคคล เป็นพระอรหันต์

          สำหรับคนที่ฉลาดมีความไม่ประมาทในชีวิต คิดว่าถ้ายังเกิด
     อยู่อย่างนี้ เราก็หาความดีอะไรไม่ได้ ต้องหาทางตัดความเกิด
     เสียคือสามารถทำอาสวกิเลสที่ปรากฎในจิตให้สิ้นไปด้วยทาน
     ศีล ภาวนา เพื่อให้รู้ว่าจิตเป็นของจริง ร่างกายเป็นของปลอม